Kunst
KUNST IN ZEEWOLDE
Landschapspark De Wetering
Ontwerp Bas Maters i.s.m. Pieter van der Molen
(Rijksdienst IJsselmeerpolders)> 1986
Fietsend vanuit de bebouwde omgeving richting het zuiden, de bosrand, ervaart u een weids en landschappelijk gebied. Het landschapspark ontvouwt zich aan de westzijde van een waterloop, die vanuit het dorpscentrum diagonaal het stratenplan doorsnijdt, richting een vijver aan de rand van het bos. De twee hellingen die de waterpartijen flankeren vormen een afgesloten geheel met het pad langs het kanaal als ruimte voor voorwaartse beweging. In deze massa ligt de topografische definitie van zeeniveau besloten. Zij begint op zeeniveau en bereikt uiteindelijk de hoogte van de dijken om de polder. In de grote vijver ligt het paviljoen de Verbeelding.
Het Paviljoen De Verbeelding
Ontwerp René van Zuuk, Almere> 2000
Het Kunstwerk van Richard Serra, de gebruikelijke schuurconstructie uit de polder en de aandacht voor landschap/natuur zijn de belangrijkste uitgangspunten geweest voor de architect van dit opvallende paviljoen. Het paviljoen is opgebouwd uit drie getordeerde vlakken. De constructie van die vlakken wordt gevormd door houten spanten die ten opzichte van elkaar steeds een iets andere hoek hebben. Hierdoor lijkt het, als je om het paviljoen heen loopt, of het dak zich opent en weer sluit.
Richard Serra
Sea Level
1989/1996> gepigmenteerd beton>
Kerncollectie De Verbeelding
Waren de dijken er niet geweest dan zou Zeewolde tot aan de bovenrand van Serra’s werk onder water staan. Lopend langs de wanden, kun je het benauwende gevoel van ‘het je onder de zeespiegel bevinden’, dan wel het bevrijdende gevoel van ‘je boven de zeespiegel begeven’, ervaren. Het werk van de Amerikaanse kunstenaar Richard Serra refereert niet alleen aan de historie van Zeewolde maar doet ook een krachtige ingreep in het landschapspark de Wetering. Het als twee coulissen in de taluds opgenomen kunstwerk, laten je door het landschap lopen. Immers dan pas ervaar je de kracht van deze elk 200 meter lange wanden, en de ruimte die hun met elkaar verbindt. Het kunstwerk beïnvloedt steeds weer je kijk op het omringende landschap. Sea Level is het grootste werk van Serra in Europa.
Jan van de Pavert
Diego Rivera in de Sovjet Unie
1998> beton, fresco> kerncollectie De Verbeelding> bosgebied
Uitspraken over de invloed van de historie op de schilderkunst, de politiek of de cultuur verwacht je in een museum, de bibliotheek of de krant. Maar wat als je deze onderwerpen tegenkomt op een locatie zoals een bosrand; waar je beschutting vindt tegen de storm en regen en waar je uit kunt kijken over het land en het water? Misschien wordt je argeloos attent of nieuwsgierig gemaakt naar wat Jan van de Pavert hier met waterverf op natte kalk (fresco) schilderde. Muurschilderingen zijn door de geschiedenis heen gebruikt om te vertellen, te versieren, ontevredenheid te uiten, de lezer op te roepen. In de titel van het werk liggen de uitgangspunten voor de kunstenaar besloten. Hier mengt hij historie en schilderkunst met elkaar. Jij verwijst met de rode kruisvormige motieven naar de opkomst van de abstracte kunst in Rusland. Anderzijds zijn de stijl, de symbolen en de figuren op de fresco afgeleid van Russisch communistische propagandamiddelen uit het begin van de vorige eeuw, en muurschilderingen van bijvoorbeeld de schilder Diego Rivera, die gaan over de idealen van de Mexicaanse revolutie.
Mark Dion
The shipwreck
2001> staal, hout, aarde> collectie De Verbeelding> bosgebied.
Mark Dion heeft een oud scheepswrak in de bossen van Zeewolde geplaatst, waarvan het bos langzaam bezit zal nemen. Mark Dion kwam op het idee voor dit werk toen hij hoorde over de archeologische vondsten in de polder: van de vroegere bewoning en de resten van scheepswrakken, van cultuurland, nieuw gemaakt door mensen, gepland en berekend, van de natuur die weer een plek moet krijgen. Veel van Dion’s werk gaat over ordening en verhelderen van het verleden in relatie tot de toekomst. Ook het ontrafelen van verschillen en eigenschappen van culturen ligt besloten in zijn werk. In deze context is een schip geen vreemd gegeven. Schepen zijn altijd gebruikt om andere landen en gebieden te ontdekken. De uitwisseling van culturen hoorde daarbij. Zolang het schip er ligt zal het bezocht worden door nieuwsgierigen. Afspraken worden er gemaakt, beschutting wordt er gezocht, kinderen spelen schipper, jongeren gebruiken het schip als hangplek, of vandalen steken hem in brand. Zo speelt de bezoeker een belangrijke rol in de performance die door Dion is opgezet, met het bos en het wrak als decor. Middels dit schip wordt je terug in de tijd geplaatst maar ontdek je ook veel over het heden. Het schip werkt als een metafoor van de tijd. Soms is de mens de winnaar, deze keer zal de natuur sterker zijn.
Anya Gallaccio
Some Dreams They Forgot
2003> vijf naaldbomen> collectie De Verbeelding> bosgebied.
Midden in een naaldbomenbos heeft Anya Gallaccio een theatrale plek gecreëerd door vijf bomen omgedraaid, met hun kruin ‘begraven’, in een cirkel terug te plaatsen. De kruinen verdwijnen in de aarde, de wortels steken uit naar de hemel. De overige vegetatie rondom de bomen gaat op een natuurlijke wijze haar gang. Na Galliccio’s drastische ingreep zullen de bomen veranderen tijdens een kunstmatig evolutionair proces. Met het verstrijken van de tijd krijgt ook de ervaring van deze ruimte misschien steeds een andere dimensie… Hebben deze bomen ooit een gewelf gestut? Zullen vogels zich nestelen in de wortelkransen en zorgen zij voor nieuw leven?
Galliccio doet met dit werk een beroep op het gebruik van alle zintuigen. Het fysieke contact met het werk is daarom heel belangrijk. De kloof tussen de eerste verwachting en de uitkomst aan het eind prikkelt de verbeelding.
Ulf Rollof
The Remembered Self / The Forgotten Self
2001> staal, waterpomp, gieters> collectie De Verbeelding> bosgebied
De twee cirkelvormige bouwwerken van Ulf Rollof staan in het mysterieuze naaldbomenbos.
Op verschillende wijze omsluiten zij een eigen stukje natuur. The Remembered Self met zijn donkergrijze gesloten buitenkant en enkel kijkgaten op ooghoogte, heeft een zuigende werking maar laat niemand toe. Dit maakt nieuwsgierig naar wat er binnen zit, nieuwsgierig naar wat er gaat gebeuren. Doordat de bovenkant van het bouwsel afgesloten is met geperforeerd staal blijft de warmte en het vocht lang binnen en is weinig daglicht aanwezig. Je vraagt je af wat dit voor de natuur betekent.
The Forgotten Self is daarentegen open. Deze straalt als een gele zon in het donkere sparrenbos. Met op plateautjes geplaatste gieters en een waterpomp, kan iedereen de natuur een handje helpen. Hier wordt niet aan de herinnering en de fantasie geappelleerd maar wordt je uitgenodigd de gieters te gebruiken om overal het vaak vergeten leven te koesteren.
Rollof koos speciaal voor cirkelvormen in het fijnsparrenbos. Dit levert namelijk een combinatie van contrasten op tussen natuur en cultuur: De industriële vorm van een cirkel, de naaldboom als christelijk symbool en daarmee van de westerse cultuur, de oeroude ronde vorm voor plaatsen van meditatie en de kale bomen van de zure regen.
N55
LAND
2001> roestvrijstaal, kunststof, 5˚32΄14˝ O.L, 52˚18΄22˝ N.B.> collectie De Verbeelding> bosgebied.
N55 bestaat uit een groep van vier kunstenaars (Ingvil Aarbakke, Jon Sorvin, Rikke Luther, Cecilia Wendt) die samen wonen en werken. Ze ontwerpen eenvoudige, zeer hightech ogende constructies die allemaal gebaseerd zijn op dezelfde module waarbij eenvoud van vorm, gemak in gebruik en stevigheid van constructie van belang zijn. Je kunt er in wonen, maar de vorm kan ook gebruikt worden als lamp, keuken, boot, bed, of toilet. Op internet kun je exact vinden hoe de modules gemaakt moeten worden, hierdoor kun je alles zelf nabouwen.
De kunstwerken ontstaan vanuit een sterk sociaal-politiek bewustzijn. Zo is N55 van mening dat iedereen evenveel recht heeft om op aarde rond te lopen, en dat landeigendom hier niet in past, omdat de wereld van iedereen is. Met het project LAND wil N55 een verandering in het bewustzijn teweegbrengen, zodat mensen inzien dat het principe van het bezit van land niet klopt. LAND is een complex en langlopend project.
Dit bestaat uit stukken land, verspreid over de wereld waarop steeds een module is geplaatst ter markering. Deze plaatsen zijn vrij toegankelijk voor iedereen en mogen door iedereen gebruikt worden. Je vind LAND in San Diego, op de Lofoten, in Japan, in Leidschenrijn (Utrecht) en nu ook in Zeewolde. De coördinaten van LAND in Zeewolde zijn 5˚32’14” O.L., 52˚18’22” N.B.
Ann Veronica Janssens
Le Chemin de Joyce
2003> rode mijnsteen> collectie De Verbeelding> bosgebied.
Wie het werk van Ann Veronica Janssens wil ‘zien’ zal het letterlijk zelf moeten betreden. Midden in het bos heeft zij een bijzonder gevormd pad van 200 meter lengte aangelegd. Het pad is gebaseerd op één van de tekeningen die kinderen van groep 6, Basisschool De Delta in Zeewolde, maakten. Zonder enige uitleg kregen zij de opdracht een pad te tekenen ‘zonder begin of einde’. Het uiteindelijk gerealiseerde pad wijkt zichtbaar af van de andere paden in het bos. Als toeschouwer wordt je even in verwarring gebracht: waar komt dit pad vandaan en waar zal het heen leiden? Verschillende sferen zijn langs het pad te ontdekken: hoogopgaande naaldbomen, dunne stammetjes loofbomen met mooi licht of een ‘Rousseau’achtige wildernis met varens. Zij bepalen mede je ervaring van het aanwezige licht. Daarbij doet Janssens niet alleen een beroep op het kijken maar prikkelt bij de wandelaar ook de zintuigen. Misschien beleef je de (natuurlijke) omgeving op dit pad wel anders dan op de weg hierheen…
herman de vries
Sanctuarium
1999 / vanaf 2001> aarde, baksteen, staal, bladgoud, rosa canina> kerncollectie De Verbeelding> dijkgebied.
Een omsloten tuin is van oudsher een plek die de wilde natuur buitensluit. Zo ontstaat een soort buitenkamer. Binnen de omheining wordt het oorspronkelijke landschap bewerkt en omgevormd tot een door de mens beheerst areaal. In het sanctuarium van herman de vries worden de rollen omgekeerd. Hier kan de natuur haar gang gaan. De buitenwereld moet zich tevreden stellen met een blik door het vergulde hek in de met een dichte rozenhaag begroeide ronde aarden wal. Het verlangen de magische grens tussen deze buiten- en binnenwereld over te mogen gaan wordt zwaar op de proef gesteld. Hoe langer de natuur hier ‘slaapt’ des te mooier wordt zij. Sanctuarium is eigenlijk een heilige plek. Het engelse woord sanctuary betekent ook wel natuurreservaat. Hier wordt niet alleen natuur maar ook kunst gekoesterd. Kunst heeft te maken met bewustmakingsprocessen. Natuur is bewust zijn, zegt herman de vries. Natuur is kunst.
Tobias Rehberger
Free trade areas. No.
2001> metaal> collectie De Verbeelding> Randmeren
Wie op internet zoekt naar een Vrije Handelszone wordt wel eens verleid door zwoele streken: aangenaam warm het hele jaar door, temperaturen van 20 en 30˚C en langs de kust altijd een verfrissende bries. Buien zijn typisch tropisch: kort en hevig en meestal in de namiddag of avond.
Ondernemingen die hier actief zijn, krijgen een aantal economische voordelen. Zo krijgen ze een flink aantal belastingkortingen en –vrijstellingen. Rehbergers FREE TRADE AREAS.NO lijkt hiernaar te verwijzen. ‘NO’ is wellicht een waarschuwing. Deze ‘alternatieve hangplek’ in het water staat bloot aan weer en wind langs een Hollandse kust, hoewel Zeewolde wel bekend staat als het paradijs in de polders. De bankjes zijn fraai gekleurd en proberen te verleiden erop te gaan zitten, maar het water reikt tot aan de lippen en het zeeniveau zal alleen maar stijgen. Wil hij hiermee zeggen dat Nederland niet zo liberaal is als het lijkt en dat die schijnbare vrijheid alleen maar meer aan banden gelegd wordt zoals land en water beteugeld worden. ‘Seaside’ prijkt bijna spottend op het schetsontwerp voor de bankjes die midden in het water staan van de voormalige Zuiderzee.
Rehbergers kunstwerken houden vaak het midden tussen kunst en en design. Tegelijkertijd test hij kunst op haar maatschappelijke relevantie en functionaliteit. In dit kunstwerk combineert hij die aspecten op een bijzondere manier.
Evert Strobos
1974> cortenstaal> collectie Gemeente Zeewolde> dorp
De werken van Strobos bestaan vaak uit monumentale ‘tekens’ die een plek in het landschap markeren. De zeven elementen die Strobos in Zeewolde plaatste tekenen zich als silhouetten af tegen de lucht. Zij nemen door hun omvang een groot oppervlakte in bezit en lijken met hun vorm de ruimte te doorsnijden. Kijkend naar de beeldengroep is de associatie met prehistorische monumenten niet vreemd.
Carel Visser
Salami
1968 > cortenstaal > kerncollectie De Verbeelding > landschapspark De Wetering
Onveranderlijke dingen beweegbaar maken, ze in onderdelen uit elkaar halen, oneindig veel nieuwe rangschikkingen zoeken. Dit zijn vormgevingsprocessen die in het werk van de kunstenaar Visser besloten liggen. Het motief van het in plakjes snijden van een wordt ligt ten grondslag aan deze sculptuur. Deze is opgebouwd uit één lange balk van staal met daaraan gekoppeld zes gelijke stukken.
Wanneer de losse blokken aan één geschakeld zouden worden dan zijn zij qua lengte en gewicht gelijk aan de balk.
